تفاوت ورق سیاه st37 و st52 چیست؟

احتمالا اگر سر و کارتان با بازار آهن و فولاد افتاده باشد، دو اسم ST37 و ST52 را زیاد شنیده‌اید. شاید هم وسط یک پروژه ساختمانی یا صنعتی گیر کرده‌اید و نمی‌دانید کدام ورق سیاه برای کارتان بهتر است. نگران نباشید! این سوال خیلی‌هاست.

نکته جالب: می‌دانستید ۹۹ درصد آلیاژهای صنعتی دنیا بر پایه فولاد هستند؟ تازه، ۹۵ درصد همین فولادها هم در دسته «فولادهای ساختمانی» یا همان فولادهای نرمه قرار می‌گیرند که موضوع بحث ما هستند. این فولادها (مثل ST37 و ST52) به خاطر خواص مکانیکی خوب، جوشکاری آسان، شکل‌پذیری مناسب و قیمت منطقی، بهترین انتخاب برای ساخت و ساز، خودروسازی، کشتی‌سازی و معادن هستند.

خیلی وقت‌ها آدم فکر می‌کند “آهن، آهن است دیگر!” ولی وقتی پای مهندسی و هزینه‌ها وسط می‌آید، همین تفاوت‌های کوچک در آلیاژ می‌تواند نتیجه کار را زیر و رو کند.

داستان این اسم‌ها چیه؟ (ST یعنی چی؟)

قبل از اینکه وارد مقایسه فنی شویم، بد نیست بدانیم این اسم‌ها اصلاً از کجا آمده‌اند. این نام‌گذاری مربوط به استاندارد قدیمی آلمان (DIN) است؛ استانداردی که با وجود قدیمی بودن، هنوز هم در بازار آهن ایران رایج‌ترین مرجع نام‌گذاری به حساب می‌آید.

• ST مخفف واژه Stahl به معنی فولاد است.
• عدد ۳۷ یا ۵۲ نشان‌دهنده حداقل استحکام کششی فولاد بر حسب کیلوگرم بر میلی‌متر مربع است.
  • ST37 ≈ ۳۷ kg/mm² (حدود ۳۶۰ تا ۳۷۰ مگاپاسکال)
  • ST52 ≈ ۵۲ kg/mm² (حدود ۵۱۰ تا ۶۳۰ مگاپاسکال)

در استانداردهای جدید اروپایی (EN)، این فولادها با نام‌های متفاوتی شناخته می‌شوند؛ به‌طوری که S235 معادل ST37 و S355 معادل ST52 در نظر گرفته می‌شود.

S235 ≈ ST37

S355 ≈ ST52

ورق سیاه ST37؛ فولاد نرمه و همه‌کاره

ورق ST37 که در بازار به اسم «فولاد نرمه» هم شناخته می‌شود، حکم آچار فرانسه صنعت ساختمان را دارد. چرا؟ چون درصد کربن آن پایین است (حدود ۰.۱۷٪). این مقدار کربن کم، ST37 را برای جوشکاری و شکل‌دهی بسیار مطمئن می‌کند. همچنین رفتار مطلوبی در برابر تغییر شکل (تحمل ضربه و نیرو) دارد.

ویژگی‌های کلیدی ST37:

• انعطاف‌پذیری بالا: راحت خم می‌شود و شکل می‌گیرد.
• جوش‌پذیری عالی: به خاطر کربن کم، ریسک ترک و تردی ندارد.
• کاربرد: بیشترین کاربرد آن در ساخت اسکلت و سازه‌های فلزی است. همچنین در تولید محصولاتی مثل تیرآهن، نبشی (پرسی)، ناودانی، پروفیل، انواع لوله (لوله‌کشی گاز ساختمان، لوله مبلی/روغنی)، میلگرد و ساخت قطعاتی مثل پیچ، مهره، میله و محور در صنایع مختلف استفاده می‌شود.

اگر دنبال ورقی هستید که هم کار با آن راحت باشد، هم هزینه‌اش مناسب باشد و هم برای کارهای ساختمانی معمولی جواب بدهد، ST37 انتخاب اول است.

ورق سیاه ST52؛ غولِ صنعتی (فولاد منگنز کم‌کربن)

حالا نوبت می‌رسد به برادر قوی‌تر! ورق ST52 یک فولاد کم‌آلیاژ اما با مقاومت بالاست. بازاری‌ها گاهی به آن “فولاد صنعتی” یا “فولاد پرمقاومت” هم می‌گویند. این ورق فقط آهن و کربن خالی نیست؛ عناصری مثل سیلیسیم (Si) و منگنز (Mn) به آن اضافه شده‌اند. به همین خاطر گاهی به آن «فولاد منگنز کم‌کربن» هم می‌گویند. (وجود حرف N در انتهای نام ST52-3N هم نشان‌دهنده نرمالیزه شدن آن است).

چرا قوی است؟ سیلیسیم عنصر اصلی است که باعث افزایش استحکام تسلیم و خاصیت ارتجاعی می‌شود، منگنز هم سختی و استحکام نهایی را بالا می‌برد. وجود فسفر و گوگرد هم خاصیت ماشین‌کاری و براده‌برداری را بهتر می‌کند. ST52 چقرمگی (میزان جذب انرژی) بالایی داشته و عملکردش در دماهای بالا و پایین عالی است.

ویژگی‌های کلیدی ST52:

• استحکام فوق‌العاده: عدد ۵۲ یعنی استحکام کششی نهایی آن حدود ۵۲۰۰ کیلوگرم بر سانتی‌متر مربع است! (خیلی قوی‌تر از ST37).
• مقاومت بالا: در برابر پیچش، خمش و تحمل بار سنگین، خیلی بهتر عمل می‌کند.
• کاربرد: صنایع مادر و زیرساختی، پل‌سازی، ساخت شاسی خودروهای سبک و سنگین، ریل‌سازی، سازه ساختمان‌های بلند، نبشی (فابریک) برای دکل‌های مخابراتی بزرگ و پلتفرم‌های سنگین، لوله‌های مانیسمان (سیلندری) برای جک‌های هیدرولیک فشار قوی و حفاری‌های نفتی.

۵ تفاوت اصلی ورق سیاه ST37 و ST52

خب، برویم سر اصل مطلب. این دو ورق دقیقا چه فرق‌هایی با هم دارند؟

۱. تفاوت در استحکام (زور بازو!)

مهم‌ترین فرق اینجاست. ورق ST52 به دلیل داشتن عناصر آلیاژی (مخصوصا سیلیسیم و منگنز)، تنش تسلیم و مقاومت کششی بالاتری دارد.

• ST37: مقاومت کششی حدود ۳۶۰ تا ۵۱۰ مگاپاسکال.
• ST52: مقاومت کششی حدود ۴۹۰ تا ۶۳۰ مگاپاسکال. یعنی اگر قرار است سازه‌تان زیر بار خم نشود، ST52 خیالتان را راحت‌تر می‌کند.

۲. جوشکاری (افسانه پیش‌گرم کردن)

خیلی‌ها فکر می‌کنند چون ST52 کربن بیشتری دارد، جوشکاری‌اش سخت است. اما نکته جالب اینجاست که ST52 هم قابلیت جوشکاری خیلی خوبی دارد و معمولاً در حوزه سازه‌های ساختمانی، نیازی به پیش‌گرم (Pre-heat) یا پس‌گرم ندارد. این ویژگی، سرعت و کیفیت کار را بالا می‌برد. با این حال، ST37 همچنان در خوش‌دست بودن و سهولت جوشکاری (به خاطر کربن کمتر) رتبه اول را دارد.

۳. شکل‌پذیری (انعطاف)

اگر کارتان نیاز به خم‌کاری‌های ظریف دارد، ST37 برنده است. ورق ST52 کمی خشک‌تر است و خاصیت ارتجاعی بیشتری دارد (یعنی دلش می‌خواهد به حالت اول برگردد)، پس شکل‌دهی به آن کمی نیروی بیشتری می‌خواهد.

۴. وزن سازه (رژیم لاغری ساختمان)

یک نکته طلایی مهندسی! وزن مخصوص (چگالی) هر دو فولاد تقریبا یکی است. اما… چون ST52 قوی‌تر است، شما می‌توانید از ورق‌های ST52 با ضخامت کمتر استفاده کنید تا همان باری را تحمل کند که یک ورق ضخیم ST37 تحمل می‌کند. اینطوری وزن نهایی سازه (مثلا در سوله یا پل) کاهش پیدا می‌کند و سازه سبک‌تر می‌شود.

۵. قیمت (جیب شما)

معمولاً قیمت پایه ورق ST52 کمی بالاتر از ST37 است (چون آلیاژهای بیشتری دارد). اما اگر مهندس محاسب زرنگی باشید، با استفاده از ST52 و کاهش وزن سازه، ممکن است هزینه نهایی پروژه‌تان حتی کمتر هم بشود!

جدول مقایسه دقیق ST37 و ST52

برای اینکه یک نگاه کلی و مهندسی داشته باشید، این جدول خلاصه همه‌چیز است:

بالاخره کدام را بخریم؟

انتخاب بین ورق ST37 و ST52 کاملاً بستگی به نوع پروژه شما دارد:

• اگر مشغول ساخت یک ساختمان مسکونی معمولی هستید، درب و پنجره می‌سازید یا نیاز به ورق پانچ دارید، ST37 هم کارتان را راه می‌اندازد و هم به صرفه‌تر است.
• اگر در حال ساخت سوله صنعتی بزرگ، پل، شاسی کامیون یا سازه‌ای هستید که دائم تحت لرزش و فشار سنگین است، حتماً سراغ ST52 بروید تا امنیت سازه تضمین شود.

نکته آخر: همیشه موقع خرید، حواستان به برگه آنالیز (Certificate) ورق باشد. مطمئن شوید جنسی که می‌خرید دقیقا همان آلیاژی است که سفارش داده‌اید؛ ST37 و ST52 در ظاهر خیلی شبیه هم هستند، اما در باطن زمین تا آسمان فرق دارند!